Bevroren waterleiding: wat u wel en niet moet doen

Bij vorst komt er geen water uit de kraan. Vervelend, maar op zichzelf niet dramatisch. Het echte risico komt bij het ontdooien: water zet uit bij bevriezing, en de leiding kan al gescheurd zijn zonder dat u het ziet. Zodra het ijs smelt, komt dat aan het licht — soms met flinke schade.

Wat u de eerste tien minuten doet, bepaalt grotendeels de uitkomst.

Eerst: waar zit het?

Bevriezing treedt op waar leidingen koud staan en weinig doorstroming hebben:

- Onverwarmde kruipruimtes, kelders en zolders

- De buitenkraan en de leiding daarnaartoe

- Leidingen in een spouw of tegen een buitenmuur

- Garages, schuren en bijkeukens zonder verwarming

- Leidingen in een niet-gestookte vakantiewoning

Werkt één kraan niet en de rest wel, dan zit het probleem in die specifieke aftakking. Werkt niets meer, dan zit het dichter bij de hoofdaansluiting.

Stap 1: sluit de hoofdkraan

Doe dit voordat u begint met ontdooien.

Is de leiding gescheurd — en dat weet u niet totdat het ijs weg is — dan stroomt er bij het ontdooien direct water uit. Met de hoofdkraan dicht heeft u de controle. U kunt daarna gecontroleerd openen om te kijken of het systeem dicht is.

De hoofdkraan zit onder de watermeter, meestal in de meterkast, kelder of hal.

Stap 2: open de kraan die niet werkt

Zet de kraan waar geen water uit komt open. Zo kan smeltwater weg en ontstaat er geen druk achter de ijsprop terwijl u ontdooit.

Het is ook uw indicator: zodra er water begint te lopen, weet u dat de doorstroming terug is.

Stap 3: ontdooi langzaam

Dit is het punt waar het misgaat als u haast heeft.

Wat werkt:

- Warme handdoeken om de leiding wikkelen en regelmatig vernieuwen

- Een haardroger op de laagste stand, bewegend langs de leiding

- Een elektrische verwarmingsdeken of verwarmingslint

- De ruimte als geheel verwarmen met een elektrische kachel

- Bij een leiding in een kastje: het deurtje openzetten zodat warme kamerlucht erbij kan

Begin altijd aan de kant van de kraan en werk richting de bevroren zone. Zo kan smeltwater direct weg. Begint u in het midden, dan zit het smeltwater klem tussen twee ijsproppen en loopt de druk op.

Wat u nooit moet doen:

- **Open vuur.** Geen gasbrander, geen soldeerbrandertje, geen kaars. Brandgevaar, en bij kunststofleidingen smelt het materiaal.

- **Kokend water over de leiding gieten.** Het temperatuurverschil kan de leiding doen barsten, en bij een metalen leiding verbrandt u zich aan de terugslag.

- **Kracht zetten of erop slaan.** Een bevroren leiding is broos.

- **Ontdooimiddelen of zout.** Werkt niet op een gesloten leiding en tast het materiaal aan.

Stap 4: controleer op lekkage

Loopt het water weer, laat het dan enkele minuten stromen en loop dan de hele leiding na — ook de delen die u niet hebt verwarmd. Voel met een droge doek langs koppelingen en op plekken waar de leiding uit het zicht verdwijnt.

Open daarna de hoofdkraan volledig en controleer opnieuw. Zet de kraan bij twijfel weer dicht en bel een loodgieter.

Controleer ook de watermeter: sluit alle kranen en kijk of de meter stilstaat. Loopt hij door, dan is er ergens een lek dat u niet ziet.

Als de leiding gesprongen is

Dat merkt u aan water dat naar buiten komt zodra het ijs smelt, of aan een zichtbare scheur of bolling in de leiding.

1. Hoofdkraan dicht en dicht laten.

2. Elektriciteitsgroep uitschakelen als water bij elektra komt.

3. Water opvangen en spullen in veiligheid brengen.

4. Foto's maken met datum voor uw verzekering.

5. Een loodgieter bellen.

Waterschade door een gesprongen leiding is vaak gedekt door de opstal- of inboedelverzekering. Het herstel van de leiding zelf doorgaans niet. Wat wel en niet gedekt is, verschilt per polis — meld het in elk geval vroeg.

Hoe u het volgend jaar voorkomt

**Isoleer leidingen in onverwarmde ruimtes.** Leidingisolatie is goedkoop en eenvoudig zelf aan te brengen. Let vooral op kruipruimte, zolder en garage.

**Tap de buitenkraan af voor de winter.** Sluit de binnenkraan naar de buitenleiding, open de buitenkraan en laat hem leeglopen. Laat hem daarna openstaan, zodat restwater ruimte heeft om uit te zetten. Dit is de meest voorkomende bevriezingsschade en de eenvoudigste om te voorkomen.

**Houd de kruipruimte dicht.** Ventilatieroosters die in de zomer open staan, kunnen in de winter dicht — maar niet volledig, want de kruipruimte moet kunnen ventileren tegen vocht. Vraag bij twijfel advies.

**Laat de verwarming laag aanstaan bij afwezigheid.** Een woning die u een week onverwarmd achterlaat bij vorst, is een risico. Een lage basistemperatuur is aanzienlijk goedkoper dan waterschade.

**Bij langere afwezigheid: aftappen.** Gaat u weken weg in de winter, sluit dan de hoofdkraan en tap de installatie af. Voor een vakantiewoning is dit standaard.

**Weet waar uw hoofdkraan zit.** Op het moment dat u hem nodig heeft, wilt u niet gaan zoeken. Dit geldt het hele jaar door, niet alleen bij vorst.

Wanneer u niet zelf moet ontdooien

Bel een loodgieter als:

- U niet kunt vaststellen waar de bevriezing zit

- De leiding onbereikbaar is, bijvoorbeeld in een vloer of spouw

- U een scheur of bolling ziet

- Er meerdere leidingen tegelijk bevroren zijn

- Het om de hoofdaansluiting gaat

- Er cv-leidingen bij betrokken zijn

In die gevallen is het risico op schade groter dan wat u met een haardroger kunt oplossen.

De buitenkraan: de meest voorkomende schade

Verreweg de meeste bevriezingsschade in Nederlandse woningen zit bij de buitenkraan. De reden is simpel: die leiding zit deels buiten, en het restwater erin heeft nergens heen.

Aftappen doet u zo, bij voorkeur in het najaar:

1. Zoek de binnenkraan die de buitenleiding voedt. Die zit meestal in de bijkeuken, garage of kruipruimte, vaak met een aftapmogelijkheid.

2. Sluit die binnenkraan.

3. Open de buitenkraan volledig en laat alle water eruit lopen.

4. Is er een aftapplug op de binnenkraan, open die dan ook en vang het restwater op.

5. **Laat de buitenkraan openstaan** de hele winter door. Dit is de stap die het vaakst wordt overgeslagen. Blijft er wat water achter, dan heeft het ijs ruimte om uit te zetten in plaats van de leiding open te drukken.

6. Koppel tuinslangen los en berg ze binnen op.

Heeft uw buitenkraan geen aparte binnenafsluiter, dan is die alsnog te plaatsen. Dat is een kleine klus die zichzelf terugverdient bij de eerste strenge vorst.

Cv-leidingen bevriezen zelden, behalve hier

Een cv-installatie die in bedrijf is, bevriest praktisch niet: er circuleert warm water. Risico ontstaat wanneer de installatie uit staat.

Dat speelt bij:

- Een woning die langere tijd onverwarmd blijft

- Een uitbouw of serre met eigen radiatoren op een dichtgedraaide kraan

- Leidingen door een onverwarmde garage of kruipruimte

- Een vakantiewoning buiten het seizoen

Zet radiatorkranen daarom nooit volledig dicht in ruimtes met leidingen langs een buitenmuur; zet ze op de vorstbeveiligingsstand, meestal aangeduid met een sneeuwvlok. De ruimte blijft dan net boven het vriespunt zonder dat u onnodig stookt.

Bevriest een cv-leiding toch, dan is de schade doorgaans groter dan bij een waterleiding: het systeem staat onder druk en het lek zit vaak in een vloer. Bel in dat geval direct een monteur en probeer niet zelf te ontdooien.

Langere afwezigheid in de winter

Gaat u weken weg:

- Zet de verwarming op een lage basistemperatuur in plaats van volledig uit

- Sluit de hoofdkraan af

- Tap de buitenkraan af

- Laat binnendeuren openstaan zodat warmte zich verdeelt

- Vraag iemand af en toe te kijken

Bij een vakantiewoning die de hele winter leegstaat, is volledig aftappen de standaardaanpak: hoofdkraan dicht, alle kranen open, installatie leeg laten lopen, en het cv-systeem laten aftappen of voorzien van antivries door een installateur.

Waarom een gesprongen leiding zoveel schade geeft

Water zet bij bevriezing ongeveer negen procent uit. In een gesloten leiding is die ruimte er niet, dus drukt het ijs de wand naar buiten. Metalen leidingen scheuren, kunststofleidingen bollen op en barsten bij het ontdooien.

Zolang de prop bevroren is, dicht het ijs zelf de scheur af. U ziet dus niets. Pas bij het ontdooien komt het water eruit, en dan met de volle leidingdruk erachter.

Dat is precies waarom de hoofdkraan dicht moet vóórdat u begint. Wie eerst ontdooit en daarna gaat zoeken naar de hoofdkraan, verliest de minuten waarin de meeste schade ontstaat.