Radiator wordt niet warm: alle oorzaken op een rij

De verwarming gaat aan en één radiator blijft koud. Of de hele bovenverdieping. Of de radiator wordt bovenin warm maar onderin niet. Dat zijn drie verschillende problemen met drie verschillende oorzaken, en het patroon vertelt u welke het is.

Welk patroon heeft u?

**Bovenin warm, onderin koud.** Lucht in de radiator. Dit is veruit de meest voorkomende oorzaak en u lost het zelf op in vijf minuten.

**Onderin warm, bovenin koud.** Juist geen lucht, maar slib. Magnetiet — zwart ijzerslib — zakt naar de bodem en blokkeert de doorstroming. Dit vraagt spoelen.

**Helemaal koud, de rest wel warm.** Een vastzittende thermostaatkraan, een dichtstaande voetventiel of een radiator die is afgesloten.

**Hele verdieping koud, meestal de bovenste.** Te lage waterdruk of onvoldoende circulatie.

**Alle radiatoren koud.** Dan ligt het niet aan de radiatoren maar aan de ketel, de thermostaat of de pomp.

Bovenin warm, onderin koud: ontluchten

Lucht stijgt en verzamelt zich bovenin de radiator, waar het de plaats inneemt van water. Ontluchten haalt die lucht eruit.

Zo doet u het goed — de volgorde telt:

1. Zet de verwarming uit en laat de installatie een halfuur afkoelen, zodat lucht naar de hoogste punten kan stijgen.

2. Controleer de waterdruk op de ketel. Staat die te laag, vul dan eerst bij.

3. Begin bij de radiator die het **dichtst bij de ketel** staat, op de **laagste verdieping**.

4. Houd een bakje en een doek klaar. Draai het ontluchtingsventiel open met een sleutel of schroevendraaier, tot u lucht hoort ontsnappen.

5. Sluit zodra er water komt in plaats van lucht.

6. Werk zo naar boven en naar buiten: eerst beneden, dan de eerste verdieping, dan de zolder.

7. Controleer de druk opnieuw. Die is na het ontluchten vrijwel altijd gezakt — vul zo nodig bij.

8. Zet de verwarming aan en controleer of alles nu gelijkmatig warm wordt.

Die volgorde van beneden naar boven is geen detail. Begint u bovenaan, dan trekt u lucht uit de lager gelegen delen mee omhoog, langs de radiatoren die u al had gehad.

Onderin warm, bovenin koud: slib

Dit is het omgekeerde beeld en ontluchten helpt niet. Er komt ook geen lucht uit als u het ventiel opendraait.

De oorzaak is magnetiet: zwart slib dat ontstaat wanneer zuurstof in het systeem reageert met het staal van radiatoren en leidingen. Het zakt naar de bodem van de radiator en blokkeert daar de doorstroming.

Waar komt die zuurstof vandaan? Meestal van te vaak bijvullen. Elke keer dat u vers leidingwater toevoegt, brengt u nieuwe zuurstof in een systeem dat gesloten hoort te zijn.

De oplossing is spoelen — de radiator losnemen en doorspoelen, of het hele systeem laten reinigen. Dat is monteurswerk. Bij een installatie waar dit op meerdere radiatoren speelt, is systeemreiniging met een magneetfilter erna vaak verstandiger dan radiator voor radiator aanpakken.

Eén radiator helemaal koud

Loop deze vier na:

**De thermostaatkraan zit vast.** Dit komt vooral voor aan het begin van het stookseizoen, na een zomer waarin de kraan niet heeft bewogen. Draai de knop helemaal af en weer helemaal open. Blijft hij koud, haal dan de knop eraf: er zit een metalen pennetje onder. Zit dat pennetje ingedrukt, dan klemt het. Trek het voorzichtig naar buiten met een tang, of tik er zacht tegenaan. Beweegt het weer vrij, dan is het probleem opgelost.

**De voetventiel staat dicht.** Aan de andere kant van de radiator zit een tweede afsluiter, vaak met een kapje erover. Die hoort open te staan.

**De radiator is bewust afgesloten.** In een woning waar eerder is verbouwd, staat soms een radiator dicht die nooit meer is opengezet.

**De doorstroming is onvoldoende.** Als de radiator de laatste in de rij is en de pomp te weinig levert, bereikt het warme water hem simpelweg niet.

Hele bovenverdieping koud

Vrijwel altijd te lage waterdruk. Een installatie in een woning met meerdere verdiepingen heeft voldoende druk nodig om ook de bovenste radiatoren te vullen.

Kijk op de drukmeter. Onder 1 bar in koude toestand: bijvullen. Blijft het probleem bij een normale druk, dan kan het gaan om een pomp die te weinig levert, of om lucht die zich hardnekkig bovenin het systeem ophoudt.

Alle radiatoren koud

Dan ligt het niet aan de radiatoren. Controleer op volgorde:

- **De kamerthermostaat.** Batterijen leeg, instelling te laag, of per ongeluk op een vakantie- of zomerprogramma. Dit is de meest voorkomende oorzaak en de goedkoopste om uit te sluiten.

- **De ketel.** Staat er een storingscode? Noteer die voordat u reset.

- **De waterdruk.** Te laag betekent dat de ketel uitschakelt.

- **De pomp.** Hoort u niets als de verwarming aanslaat, dan kan de circulatiepomp vastzitten. Na een zomer stilstand gebeurt dat; het is een bekende najaarsstoring.

Wat u voor het stookseizoen kunt doen

Een kwartier in september of oktober voorkomt de meeste klachten:

- Draai alle thermostaatkranen één keer helemaal open en dicht, zodat ze niet vastlopen.

- Zet de verwarming kort aan en voel elke radiator na.

- Ontlucht wat ontlucht moet worden.

- Controleer de druk en vul zo nodig bij.

- Laat onderhoud doen als dat er langer dan een jaar niet is geweest.

Dat laatste is geen verkooppraat: bij onderhoud wordt ook gecontroleerd op koolmonoxide, en dat is het onderdeel waarop u niet wilt besparen.

Wanneer u een monteur belt

- Ontluchten en bijvullen helpen niet

- Een radiator blijft onderin koud na ontluchten (slib)

- U moet vaker dan een paar keer per jaar bijvullen

- De pomp maakt geen geluid of een afwijkend geluid

- Er komt geen lucht én geen water uit het ontluchtingsventiel

- De ketel valt herhaald terug op dezelfde storingscode

Geef bij het bellen door welk patroon u ziet, welke radiatoren het betreft, wat de waterdruk is en of u al hebt ontlucht. Dat scheelt zoektijd en daarmee kosten.

Vloerverwarming die niet warm wordt

Vloerverwarming vraagt een andere aanpak dan radiatoren, omdat het systeem met lagere temperaturen over een langere tijd werkt.

**Geef het tijd.** Een vloer heeft massa. Na het aanzetten duurt het uren voordat de temperatuur merkbaar stijgt. Vloerverwarming die elke dag aan en uit gaat, komt nooit op gang — laat hem op een constante, lagere stand staan.

**Controleer de verdeler.** Daar zitten per groep afsluiters en vaak doorstroommeters. Staat een groep dicht, of geeft de meter geen doorstroming, dan loopt er geen water door die lus.

**Lucht in de lussen.** Ook vloerverwarming moet ontlucht worden. Dat gebeurt bij de verdeler, niet bij de vloer zelf.

**Een vastzittende pomp of mengklep.** Vloerverwarming heeft vaak een eigen pompgroep die het water mengt naar een lagere temperatuur. Zit die vast of staat de mengklep verkeerd, dan komt er te koud water in de vloer.

Waterzijdig inregelen

Krijgt u de bovenste verdieping warm maar duurt het lang, terwijl beneden alles direct heet is, dan kan het systeem uit balans zijn.

Water volgt de weg van de minste weerstand. Zonder inregeling gaat het grootste deel naar de radiatoren die het dichtst bij de ketel liggen, en krijgen de verste radiatoren te weinig. Het resultaat is een woning waarin de ene kamer te warm wordt terwijl de andere achterblijft, en een ketel die onnodig hard werkt.

Waterzijdig inregelen betekent dat per radiator de doorstroming wordt afgesteld op wat die radiator nodig heeft. Dat is werk voor een installateur en het vraagt een berekening per ruimte, maar het lost een scheve warmteverdeling structureel op — iets wat met harder stoken nooit lukt.

Bij woningen met een warmtepomp of met plannen daarvoor is inregelen geen luxe maar een voorwaarde: die systemen werken met lagere aanvoertemperaturen en hebben veel minder marge.