Loden waterleidingen herkennen en vervangen

Loden waterleidingen zijn in Nederland decennia geleden uitgefaseerd, maar in oudere woningen kunnen ze nog aanwezig zijn. Lood lost langzaam op in drinkwater, en dat is schadelijk — met name voor zuigelingen, jonge kinderen en zwangeren, omdat lood de ontwikkeling van het zenuwstelsel beïnvloedt.

Dit is een van de weinige loodgieterskwesties waarbij de aanleiding niet comfort of schade is, maar gezondheid.

Wanneer is het waarschijnlijk?

De kans is reëel bij woningen gebouwd **vóór ongeveer 1960**. In de jaren daarna is lood geleidelijk vervangen door koper en later kunststof.

Drinkwaterbedrijven hebben de aansluitleidingen in de openbare grond op grote schaal vervangen. Wat achterblijft, is het deel binnen de woning — en dat is de verantwoordelijkheid van de eigenaar. Het is dus goed mogelijk dat de leiding tot aan uw meter modern is en het leidingwerk erachter niet.

Is uw woning na 1960 gebouwd en nooit ingrijpend verbouwd met hergebruikt materiaal, dan is de kans klein.

Hoe herkent u een loden leiding?

Loden leidingen hebben kenmerken die ze goed onderscheiden van koper, staal en kunststof:

**Kleur.** Dofgrijs, mat. Koper is roodbruin, gegalvaniseerd staal is zilvergrijs met een gevlekt patroon.

**De kraslijn.** Kras voorzichtig met een muntstuk of schroevendraaier over het oppervlak. Lood is zacht en geeft een glanzend, zilverkleurig spoor. Koper geeft een koperkleurig spoor. Staal is te hard om zomaar in te krassen.

**Vorm.** Loden leidingen zijn met de hand gebogen en lopen daardoor vloeiend, met ronde bochten in plaats van hoekige fittingen.

**Verbindingen.** Loden leidingen zijn gesoldeerd met dikke, bolle verbindingen die er handgevormd uitzien, zonder de strakke fittingen van moderne installaties.

**Geluid.** Tik er zacht op. Lood klinkt dof; koper en staal klinken helder.

Kijk vooral in de meterkast, de kelder en de kruipruimte — daar liggen leidingen het vaakst in het zicht.

Twijfelt u?

Laat het beoordelen. Twee routes:

**Een loodgieter** kan het meestal op zicht vaststellen tijdens een reguliere klus.

**Uw drinkwaterbedrijf** biedt in veel gevallen een watertest aan, soms kosteloos. Dat is de zekerste route, want het meet wat er werkelijk uit uw kraan komt in plaats van wat de leiding lijkt te zijn. Kijk op de site van uw waterbedrijf onder loodonderzoek of watertest.

Ga er niet zelf in zagen om te kijken. Bij bewerking komt loodstof vrij, en dat wilt u niet in huis hebben.

Wat u kunt doen zolang de leiding er nog ligt

Vervanging is de enige echte oplossing. Tot die tijd beperkt u de blootstelling:

**Spoel stilstaand water door.** Lood lost op in water dat lang stilstaat. Laat 's ochtends of na een dag afwezigheid de kraan enkele minuten lopen tot het water merkbaar kouder wordt — dat is vers water uit de hoofdleiding. Vang het op voor planten of schoonmaak.

**Gebruik uitsluitend koud water voor consumptie.** Warm water lost meer lood op. Gebruik dus geen warm kraanwater voor koken, thee of flesvoeding.

**Geen kraanwater voor flesvoeding.** Is er een vermoeden van loden leidingen, gebruik dan flessenwater voor zuigelingen tot de situatie is onderzocht. Dit is de groep met het grootste risico.

**Waterfilters bieden geen zekerheid.** De meeste standaardfilters verwijderen lood niet betrouwbaar. Vertrouw hier niet op als vervanging voor doorspoelen of vervanging.

Vervanging

Het vervangen van loden leidingen binnen de woning is regulier loodgieterswerk. In de praktijk gaat het meestal om het traject van de watermeter naar de tappunten.

Wat erbij komt kijken:

- Het tracé bepalen en beoordelen wat bereikbaar is via kruipruimte, kastwerk of plafond

- Nieuw leidingwerk aanleggen in koper of kunststof

- Aansluiten op de bestaande tappunten

- Een drukproef om te controleren of het systeem dicht is

- Doorspoelen voordat het in gebruik gaat

- Het oude lood afvoeren als chemisch afval

Breekwerk is vaak te beperken door een slim tracé te kiezen, maar volledig zonder gaat het zelden. Vraag vooraf of herstelwerk in de offerte zit — dat is de meest voorkomende verrassing achteraf.

Vermoedt u dat ook de aansluitleiding vanaf de straat nog van lood is, neem dan contact op met uw drinkwaterbedrijf voordat u opdracht geeft. Het deel in de openbare grond is hun verantwoordelijkheid, en het is zonde om dat dubbel te betalen.

Huurt u?

Meld het schriftelijk bij uw verhuurder. Loden leidingen vallen onder de staat van de woning en zijn de verantwoordelijkheid van de verhuurder, niet van de huurder.

Komt u er niet uit, dan kunt u bij een sociale huurwoning terecht bij de huurcommissie. Bij particuliere verhuur is het Juridisch Loket een goed startpunt.

Ook bij een verbouwing

Gaat u verbouwen in een woning van voor 1960, laat dan het leidingwerk beoordelen zolang wanden en vloeren toch open zijn. Dat is verreweg het gunstigste moment: de bereikbaarheid is er al, en u betaalt niet twee keer voor hetzelfde herstelwerk.

Datzelfde geldt bij aankoop van een oudere woning. Het is een punt om mee te nemen in de bouwkundige keuring, en het is een reëel onderhandelpunt bij de koop.

Wie is verantwoordelijk voor welk deel?

Bij drinkwaterleidingen loopt er een duidelijke grens, en die is bepalend voor wie betaalt.

**Tot en met de watermeter** is het drinkwaterbedrijf verantwoordelijk. Zij hebben de loden aansluitleidingen in de openbare grond grootschalig vervangen. Vermoedt u dat uw aansluiting nog niet aan de beurt is geweest, meld het dan bij uw waterbedrijf — dit kost u niets.

**Vanaf de watermeter** is het uw eigen installatie, en daarmee uw verantwoordelijkheid als eigenaar. Dit is meestal het deel dat nog van lood is, juist omdat het buiten de vervangingsprogramma's viel.

Die grens verklaart een situatie die veel mensen verwarrend vinden: uw waterbedrijf kan melden dat de aansluiting loodvrij is, terwijl er binnenshuis nog wel degelijk lood ligt.

Waarom juist jonge kinderen

Lood hoopt zich op in het lichaam en wordt langzaam afgebroken. Bij volwassenen is de opname uit drinkwater beperkt, maar bij zuigelingen en jonge kinderen ligt dat anders: zij nemen verhoudingsgewijs meer op, drinken meer vloeistof per kilo lichaamsgewicht, en hun zenuwstelsel is nog in ontwikkeling.

Daarom is de aanbeveling voor deze groep strenger dan een algemeen advies. Bij flesvoeding komt daar nog bij dat het water niet één keer maar meerdere keren per dag wordt gebruikt, in een periode waarin de ontwikkeling het snelst gaat.

Voor zwangeren geldt een vergelijkbare overweging, omdat lood via de placenta wordt overgedragen.

Dit is geen reden tot paniek in een woning waar u al jaren woont zonder klachten, maar het is wel de reden om vaststelling niet uit te stellen als er een kind op komst is of net is geboren.

Een checklist bij aankoop van een oudere woning

Overweegt u een woning van voor 1960:

- Vraag de verkoper expliciet of het leidingwerk is vervangen, en wanneer

- Laat het meenemen in de bouwkundige keuring; benoem het vooraf als aandachtspunt

- Kijk zelf in meterkast en kelder met de kenmerken uit dit artikel

- Vraag bij het drinkwaterbedrijf na of de aansluiting is vervangen

- Neem de kosten van vervanging mee in uw begroting, niet pas na de sleuteloverdracht

Een verkoper hoeft niet altijd te weten wat er achter de wanden zit, dus het uitblijven van een melding is geen garantie. De vragenlijst bij de koopakte gaat hier meestal wel op in; lees dat onderdeel aandachtig.

Andere verouderde leidingmaterialen

Lood is niet het enige materiaal dat u in oudere woningen tegenkomt en dat aandacht verdient.

**Gegalvaniseerd staal.** Veel toegepast tussen ruwweg 1950 en 1970. Corrodeert van binnenuit, waardoor de doorsnede vernauwt en de druk terugloopt. Herkenbaar aan bruinig water bij het eerste opendraaien en aan een zilvergrijs, gevlekt oppervlak. Niet schadelijk zoals lood, maar wel een verklaring voor lage waterdruk in oudere woningen.

**Koper.** Nog steeds gangbaar en op zichzelf prima. In gebieden met zacht water kan koper op zeer lange termijn licht oplossen; in Nederland is dat zelden een probleem. Koper vraagt geen vervanging tenzij het lekt.

**Vroege kunststofsoorten.** In de jaren zeventig en tachtig zijn kunststofleidingen toegepast die inmiddels bros kunnen zijn geworden. Herkenbaar aan verkleuring en aan lekkages die op meerdere plekken tegelijk optreden.

Krijgt u binnen korte tijd lekken op verschillende plaatsen, dan is dat het signaal dat het materiaal aan het einde van zijn levensduur is. Doorgaan met repareren is dan duurder dan het traject in één keer vervangen.

Samengevat

Loden leidingen zijn zeldzaam geworden maar niet verdwenen. Woont u in een woning van voor 1960 en heeft u nooit laten controleren wat er ligt, dan is dat een kwartier werk in de meterkast met de kenmerken uit dit artikel.

Vindt u iets verdachts, laat het dan bevestigen met een watertest via uw drinkwaterbedrijf. Is er een kind in huis of op komst, stel dat dan niet uit — dat is de enige groep waarvoor het echt haast heeft.