Cv-ketel winterklaar maken: de checklist

Cv-ketels vallen niet uit in oktober. Ze vallen uit op de eerste echt koude dag, wanneer het toestel na maanden stilstand ineens volop moet draaien — en dan zit iedereen tegelijk zonder verwarming en loopt de wachttijd op.

Het najaar is daarom het moment om te controleren. Wat hieronder staat kost u ongeveer een kwartier en vangt de meeste klachten af voordat ze ontstaan.

1. Zet de verwarming een keer aan

Doe dit nu, niet als het koud wordt. Zet de thermostaat een paar graden hoger dan de kamertemperatuur en laat de installatie een halfuur draaien.

Loop daarna elke radiator na en voel waar hij warm wordt. U zoekt naar:

- Radiatoren die helemaal koud blijven

- Radiatoren die bovenin warm en onderin koud zijn, of andersom

- Een hele verdieping die achterblijft

- Afwijkende geluiden: tikken, bonken, een aanhoudend ruisen

Dit is het moment waarop u die dingen wilt ontdekken, niet in januari.

2. Controleer de waterdruk

Op de ketel zit een drukmeter. In koude toestand hoort een doorsnee installatie op ongeveer 1,5 tot 2 bar te staan. In een woning met meerdere verdiepingen is iets meer nodig om ook de bovenste radiatoren te vullen; de handleiding van uw ketel geeft de waarde die voor u geldt.

Staat de druk te laag, vul dan bij volgens de handleiding. Koppel de vulslang daarna los en laat hem er niet aan zitten — bij drukverschil kan cv-water anders terugstromen in de drinkwaterleiding.

Moet u vaker dan een paar keer per jaar bijvullen, dan verdwijnt er water uit het systeem. Dat is een lek, en belangrijker dan het bijvullen zelf: elke vulbeurt brengt verse zuurstof in een gesloten systeem en versnelt corrosie van binnenuit.

3. Ontlucht de radiatoren

Doe dit nadat u heeft bijgevuld, en in de juiste volgorde: begin beneden, bij de radiator het dichtst bij de ketel, en werk naar boven toe.

Zet de verwarming eerst uit en laat de installatie een halfuur afkoelen, zodat lucht naar de hoogste punten kan stijgen. Houd een bakje en een doek klaar. Open het ontluchtingsventiel tot er water komt in plaats van lucht, en sluit dan.

Controleer na afloop de druk opnieuw — die is vrijwel altijd gezakt.

4. Draai de thermostaatkranen los

Een thermostaatkraan die een hele zomer niet heeft bewogen, kan vastlopen. Dat merkt u pas als u hem nodig heeft.

Draai elke kraan één keer helemaal open en helemaal dicht. Blijft een radiator koud terwijl de kraan openstaat, haal dan het knopje eraf: eronder zit een metalen pennetje. Zit dat ingedrukt, dan klemt het. Trek het voorzichtig naar buiten of tik er zacht tegen tot het weer vrij beweegt.

5. Controleer de thermostaat

- Batterijen vervangen als het een draadloos model is. Lege batterijen midden in de winter zijn een vermijdbaar ongemak.

- Kijk of er geen vakantie- of zomerprogramma actief is.

- Controleer of het klokprogramma klopt na de overgang naar wintertijd.

6. Kijk rond de ketel

Wat u zoekt:

**Vocht of kalkaanslag onder het toestel.** Wijst op een lek in de ketel zelf of in een aansluiting.

**Roet- of schroeiplekken.** Dit is een veiligheidssignaal. Laat het beoordelen voordat u de ketel volop gebruikt.

**Een gele of oranje vlam** in plaats van een stabiele blauwe. Ook een veiligheidssignaal.

**Opgeslagen spullen tegen de ketel aan.** Een cv-ketel heeft ruimte nodig. Zet weg wat ertegenaan staat, zeker als het brandbaar is.

**Geblokkeerde ventilatieroosters.** Een verbrandingstoestel heeft lucht nodig. Roosters die zijn dichtgeplakt tegen tocht vormen een reëel risico.

7. Controleer de koolmonoxidemelder

Druk op de testknop. Kijk ook op de vervaldatum: melders verouderen en zijn doorgaans na vijf tot tien jaar aan vervanging toe. Een verlopen melder geeft een vals gevoel van veiligheid.

Heeft u er geen, dan is dit het moment. Een rookmelder detecteert geen koolmonoxide; daar is een apart toestel voor nodig, met goedkeuring volgens EN 50291.

8. Buiten: tap de buitenkraan af

Dit hoort niet bij de ketel, maar het is wel de meest voorkomende vorstschade in Nederlandse woningen, en dit is het moment om het te doen.

Sluit de binnenkraan die de buitenleiding voedt, open de buitenkraan en laat het water eruit lopen. **Laat de buitenkraan de hele winter openstaan** — dat is de stap die het vaakst wordt overgeslagen. Blijft er wat water achter, dan heeft het ijs ruimte om uit te zetten in plaats van de leiding open te drukken.

Koppel tuinslangen los en berg ze binnen op.

Wanneer onderhoud echt nodig is

Jaarlijks onderhoud is wettelijk niet verplicht, maar veel fabrieksgaranties en onderhoudscontracten stellen het als voorwaarde. Belangrijker is de veiligheid: bij onderhoud worden de verbrandingswaarden gemeten en wordt de rookgasafvoer gecontroleerd. Dat is het onderdeel waarop u niet wilt besparen.

Laat in elk geval onderhoud doen als:

- Er langer dan twee jaar niets aan gedaan is

- De ketel ouder is dan twaalf jaar

- U roetvorming of een gele vlam ziet

- De ketel het afgelopen jaar storingen gaf

- U een open toestel heeft (open geiser of open cv-ketel)

Vraag na afloop om het rapport met de gemeten verbrandingswaarden. Dat heeft u nodig bij garantie en bij verkoop van uw woning.

Gaat u met vakantie in de winter?

Zet de verwarming niet volledig uit maar op een lage basistemperatuur. Een onverwarmde woning bij vorst levert risico op bevroren leidingen, en die schade is een veelvoud van wat het stoken kost.

Zet radiatorkranen in ruimtes langs een buitenmuur op de vorstbeveiligingsstand — meestal aangeduid met een sneeuwvlok. Laat binnendeuren openstaan zodat warmte zich verdeelt.

Tot slot

De meeste winterstoringen zijn geen defecten maar achterstallig onderhoud dat op het slechtst mogelijke moment zichtbaar wordt. Een kwartier nu scheelt een wachtrij in januari.

Wat onderhoud daadwerkelijk inhoudt

Niet elke onderhoudsbeurt is hetzelfde, en het verschil is groot. Waar u op let:

**Meting van de verbrandingswaarden.** Met een rookgasanalyser wordt gemeten of de verbranding volledig is en hoeveel koolmonoxide er vrijkomt. Dit hoort op papier te komen. Een beurt zonder meting is schoonmaakwerk.

**Inspectie van de rookgasafvoer.** Op scheuren, losse verbindingen en blokkades.

**Reiniging van brander en warmtewisselaar.** Vervuiling verstoort de verbranding en kost rendement.

**Controle van het expansievat.** Dit onderdeel wordt het vaakst overgeslagen, terwijl een leeggelopen expansievat precies de drukschommelingen geeft waar mensen in de winter over bellen.

Controle van de waterdruk en het overstortventiel.

Vraag bij het maken van de afspraak wat er precies gebeurt en of u het meetrapport krijgt. Een partij die daar vaag over doet, levert waarschijnlijk niet wat u denkt te kopen.

Vorstbeveiliging: wat uw ketel zelf doet

De meeste moderne ketels hebben een ingebouwde vorstbeveiliging die de installatie laat draaien zodra de temperatuur in het toestel te ver zakt. Dat beschermt de ketel, maar **niet** de leidingen elders in de woning.

Leidingen in een onverwarmde kruipruimte, zolder of garage vallen buiten dat bereik. Die beveiliging is dus geen reden om de verwarming helemaal uit te zetten als u weg bent.

Let ook op: vorstbeveiliging werkt alleen als de ketel stroom en gas heeft én de waterdruk voldoende is. Een ketel die op storing staat vanwege te lage druk, beschermt niets meer.

Een magneetfilter

Heeft u last gehad van radiatoren die onderin koud bleven, dan is slib de oorzaak. Een magneetfilter in de retourleiding vangt het ijzerslib op voordat het zich in radiatoren en in de ketel ophoopt.

Het is een kleine ingreep die zich vooral terugverdient bij een oudere installatie of een installatie die jarenlang is bijgevuld. Het filter moet wel periodiek worden geleegd — dat hoort bij het jaarlijkse onderhoud.